Ötüken


     Gök Türk Kağanlığı' nın doğudaki merkezi bölgesinin adıdır. Kağan unvanı olan "Tengri+Kaan" n bileşik bir kelime olup "Tengriken" olması gibi bunun da "Ötük + Kaan" ın birleşmesinden doğup "Ötüken" olduğu düşünülebilir.

     Kelime "Ötüken Yış" şeklinde olarak ilk önce Sekizinci Asır' a ait Orkun yazıtlarında geçmektedir. "Yış", orman demektir. bugün bile Altay bölgesindeki küçük bir Türk oymağının adı "Yış Kişi" dir. Fakat Sekizinci Asır' da bu kelimenin "dağlık bölgedeki orman", "dağ ormanı" anlamına geldiği anlaşılıyor. Çünkü orkun yazıtlarında Kırgız ve Türgişler' e karşı yapılan seferlerde "yış"larn trmanarak aşıldığı söyleniyor ki tırmanmak ancak dağa yapılacağına göre "yış"ın da dağ ormanı olduğu ortaya çıkıyor.

     Ötüken, Sekizinci Asır' daki Türklerce kutlu tanıyordu. Orkun yazıtlarında Türk milletine "Mukaddes Ötüken ormanının kavmi" diye hitap olunması bunu gösteriyor. Ötüken' e verilen ehemmiyet anıtların diğer üç yerinde şu cümlelerle belirtiliyor:

     1. Türk kağanı Ötüken ormanında oturursa elde sıkıntı yoktur.

     2. Ülke idare edilecek yer Ötüken ormanıdır.

     3. Ötüken yerinde oturup kervan ve kafile gönderirsen, hiçbir sıkıntı olmayan Ötüken ormanında oturursan ebedi bir Eli muhafaza ederek duracaksın.

     Ötüken adı İslamiyet' ten sonra da unutulmamıştır. 1072' de yazılan Kutadgu Bilig' de "Ötüken Begi" tabiri geçmektedir. Kaşgarlı Mahmud' un 1077' de tamamladığı Divanü Lugaati't-Türk' te "Tatar bozkırlarında bir yer" olarak anılmaktadır. XIII. yüzyılda Reşideddin bir Ötüken ırmağından bahsetmiştir.

     Ötüken bölgesinin ehemmiyeti, 630' da Doğu Gök Türkleri yıkıldığı zaman onların yerinin tutan Sırtarduşları' ın orasını merkez edinmelerinden de anlaşılmaktadır. bu ehemmiyet, bölgenin su ve ağaç bakımından zengin, aynı zamanda savunmaya elverişli olmasından ileri gelmektedir.

     Bugünkü Moğolistan devleti sınırları içinde kalan Ötüken' in neresi olduğu hakkında Türk tarihiyle uğraşan Batılı bilginler türlü fikirler ileri sürmüştür. en sonra J. Schubert 1957, 1959 ve 1961 yıllarında Moğolistan' a gidip yerinde incelemeler yaparak şimdilik kesin sayılabilecek bir sonuca varmıştır. Schubert' e göre Ötüken 47-48 derece enlem ve 97-98 boylamlar arasındaki bölgedir. Hangay dağlarının merkezi bölgesidir. Tepesi daima karlı olan en yüksek tepesinin rakımı 4031 m' dir. bugün Ötüken çevresinde yaşayan Moğollar da burasını, eskiden burada yaşayan Türkler gibi mukaddes saymaktadır. Buraya "Ötgün Tengri" yani Ötüken Tanrı diyorlardı. Son yıllarda Moğolistan komünist olunca bu ad değiştirilip "Barış tepesi" adı verilmiştir.

     Orada bugün de mukaddes bir Ötügen ırmağı vardır. Ormanları hala mevcuttur.


Atsız - Türk Ansiklopedisindeki Yazıları

Yorumlar